ธรรมนูญชีวิต ที่ระลึกในงานฌาปนกิจศพ คุณพ่อประศาสน์ พลาธัญญะ ณ ฌาปนสถาน วัดประยุรวงศาวาส วันที่ 2 สิงหาคม 2524

พระราชวรมุนี (1981). ธรรมนูญชีวิต ที่ระลึกในงานฌาปนกิจศพ คุณพ่อประศาสน์ พลาธัญญะ ณ ฌาปนสถาน วัดประยุรวงศาวาส วันที่ 2 สิงหาคม 2524. Retrieved from: https://hdl.handle.net/20.500.14156/594529.

ผู้แต่ง

พระราชวรมุนี

สารบัญ

ปกหน้า คำขอบคุณ คุณพ่อประศาสน์ ผลาธัญญะ -ชาตะ : 16 ธันวาคม 2460 -มรณะ : 15 เมษายน 2524 ประวัติ คุณพ่อประศาสน์ ผลาธัญญะ ผลงานภาพวาดปกเรื่องจีน คำไว้อาลัย -คำไว้อาลัยของภรรยา แด่คุณประศาสน์ อันเป็นที่รัก และเคารพของดิฉันและลูก ๆ[คำปิน ผลาธัญญะ] -คำไว้อาลัยของมิตรสนิท แด่คุณประศาสน์ ที่รักนับถือ[ประไพศรี หงสกุล] คำอนุโมทนา[พระราชวรมุนี] สำเนาจากสมุดบันทึกของ คุณพ่อประศาสน์ ผลาธัญญะ บันทึกตั้งแต่คุณพ่ออายุครบ 60 ปี เมื่อวันที่ 16 ธันวาคม 2520 คำรำพึงของคนใกล้ตาย บันทึกเรื่องต่อไปนี้ท่านเขียนไว้เมื่อเดือน มกราคม 2521 สังฆทาน ธรรมนูญชีวิต[พระราชวรมุนี] -บทนำ คนเต็มคน --1. คนสมบูรณ์แบบ (สมาชิกที่ดีของมนุษยชาติ) -หมวดหนึ่ง คนกับสังคม --2. คนมีศีลธรรม (สมาชิกในหมู่อารยชน) ---ก. มีสุจริต ---ข. ประพฤติปฏิบัติถูกต้องตามทางแห่งกุศลกรรม หรืออารยธรรม --3. คนมีคุณแก่ส่วนรวม (สมาชิกที่ดีของสังคม) ---ก. มีพรหมวิหาร ---ข. บำเพ็ญสังคหวัตถุ --4. คนผู้เป็นส่วนร่วมที่ดีของหมู่ชน (สมาชิกที่ดีของชุมชน) ---ก. ทำตนให้เป็นที่พึ่งของตนเองได้ ---ข. พึงปฏิบัติตามหลักการอยู่ร่วมกันที่เรียกว่า สาราณียธรรม --5. คนมีส่วนร่วมในการปกครองที่ดี (สมาชิกที่ดีของรัฐ) ---ก. รู้หลักความเป็นใหญ่ที่เรียกว่า อธิปไตย 3 ประการ ---ข. ประพฤติปฏิบัติตามหลักการบริหารที่เรียกว่า อปริหานิยธรรม 7 ประการ --6. คนผู้นำรัฐ หรือผู้เป็นใหญ่ในแผ่นดิน (พระมหากษัตริย์หรือผู้ปกครองบ้านเมือง) ---ก. มีคุณธรรมของผู้ปกครอง ที่เรียกว่า ทศพิธราชธรรม หรือราชธรรม (ธรรมของพระราชา) 10 ประการ ---ข. บำเพ็ญกรณีย์ หรือหน้าที่ของนักปกครองผู้ยิ่งใหญ่ที่เรียกว่า จักรวรรดิวัตร (ธรรมเนียมหรือหน้าที่ประจำของจักรพรรดิ) 4 ประการ ---ค. ทำนุบำรุงประชาราษฎร์ ด้วยหลักธรรมที่เรียกว่า ราชสังคหวัตถุ (หลักการสงเคราะห์ประชาชนของพระราชา) 4 ประการ ---ง. นักปกครองเมื่อปฏิบัติหน้าที่ พึงเว้นอคติ คือความลำเอียง หรือความประพฤติที่คลาดเคลื่อนจากธรรม 4 ประการ -หมวดสอง คนกับชีวิต --7. คนมีชีวิตอยู่อย่างมั่นใจ (ชีวิตที่เลิศล้ำสมบูรณ์) ---ก. เป็นผู้ที่มีฐานที่มั่นคงอยู่ในตัว ---ข. เป็นผู้มีพลังในตน อันเกิดจากคุณธรรม ความประพฤติปฏิบัติ ---ค. ดำเนินชีวิตให้บรรลุถึงจุดหมายของการมีชีวิตที่เรียกว่าอรรถะ 3 ประการ --8. คนไม่หลงโลก (ชีวิตที่ไม่ถลำพลาด) ---ก. รู้จักพิจารณา รู้เท่าทัน ตั้งสติให้ถูกต้อง ต่อสภาวะอันหมุนเวียนเปลี่ยนแปลงอยู่เสมอ ในชีวิตที่อยู่ท่ามกลางโลกซึ่งเรียกว่า โลกธรรม 8 ประการ ---ข. รู้จักมอง รู้จักพิจารณาสภาวะที่ปรากฏอยู่เสมอในหมู่มนุษย์ ที่ไม่ควรลุ่มหลงมัวเมา ซึ่งเรียกว่า เทวทูต 5 อย่าง ---ค. ควรพิจารณาอยู่เสมอตามหลักที่เรียกว่า อภิณหปัจจเวกขณ์ 5 ประการ --9. คนที่ประสบความสำเร็จ (ชีวิตที่ก้าวหน้าและสำเร็จ) ---ก. ปฏิบัติตามหลักธรรม ที่จะนำชีวิตไปสู่ความเจริญรุ่งเรืองที่เรียกว่า จักร (ธรรมประดุจล้อนำรถไปสู่จุดหมาย) ---ข. ปฏิบัติตามหลักธรรม ที่จะนำไปสู่ความสำเร็จแห่งกิจการนั้น ๆ ที่เรียกว่า อิทธิบาท (ธรรมให้ถึงความสำเร็จ) ---ค. ดำเนินตามพระพุทธปฏิปทา ด้วยการปฏิบัติธรรม --10. คนที่รู้จักทำมาหาเลี้ยงชีพ (ชีวิตที่เป็นหลักฐาน) ---ก. ขั้นรู้จักหาและรักษาทรัพย์ 4 ประการ ---ข. ขั้นรู้จักจัดสรรทรัพย์ โดยถือหลักการแบ่งทรัพย์ที่เรียกว่า โภควิภาค 4 ---ค. ขั้นใช้โภคทรัพย์เป็นประโยชน์ถูกต้องตามเหตุผลทั้งแก่ตนและคนอื่น --11. คนครองเรือนที่เลิศล้ำ (ชีวิตบ้านที่สมบูรณ์) ---ก. สุขของคฤหัสถ์ 4 ประการ ---ข. คฤหัสถ์ที่ดีน่าเคารพนับถือแท้จริง คือประเภทที่ 10 เป็นคฤหัสถ์แบบฉบับ มีปัญญาทำตนให้เป็นอิสระหลุดพ้น เป็นนายเหนือโภคทรัพย์ ---ค. มีความสัมพันธ์อันดีงามอบอุ่นเป็นสุข ระหว่างคนภายในและผู้ที่เกี่ยวข้องใกล้ชิดทั้งปวงด้วยคุณธรรม 5 ประการ -หมวดสาม คนกับคน --12. คนที่ร่วมชีวิต (คู่ครองที่ดี) ---ก. มีหลักธรรมของคู่ชีวิต เรียกว่า สมชีวิธรรม 4 ประการ ---ข. เป็นคูุ่ครองที่มีคุณธรรม ---ค. ปฏิบัติหลักธรรมสำหรับการครองเรือน เรียกว่า ฆราวาสธรรม 4 ประการ ---ง. สงเคราะห์ อนุเคราะห์กัน ตามหลักปฏิบัติในทิศ 6 ข้อว่าด้วยทิศเบื้องหลัง --13. คนที่รับผิดชอบต่อวงศ์ตระกูล (หัวหน้าครอบครัวที่ดี) ---ก. พึงปฏิบัติตามหลักธรรม สำหรับดำรงความมั่งคั่งของตระกูลให้ยั่งยืน ---ข. ปฏิบัติต่อบุคคลที่ควรบูชาด้วยการใส่ใจบำรุงเลี้ยงตามควรแก่ฐานะ ดุจไฟบูชาของผู้บูชาไฟ ---ค. ในฐานะที่เป็นบิดามารดา พึงรู้จักบุตรและให้การศึกษาอบรมให้เป็นบุตรที่ดีที่สุด ---ง. ในฐานะที่เป็นบิดามารดา พึงอนุเคราะห์บุตรธิดาตามหลักปฏิบัติข้อว่าด้วยทิศเบื้องหน้า --14. คนที่สืบต่อวงศ์ตระกูล (ทายาทที่ดี) ---ก. ในฐานะที่เป็นบุตรธิดา พึงเคารพบิดามารดาตามหลักปฏิบัติในทิศ 6 ข้อว่าด้วยทิศเบื้องหน้า ---ข. หลีกเว้นความประพฤติที่เป็นช่องทางของความเสื่อมหรือทางแห่งความพินาศ ที่เรียกว่า อบายมุข --15. คนที่ควรคบและไม่ควรคบ (มิตรแท้-มิตรเทียม) ---ก. พึงรู้จักมิตรเทียม 4 ประเภท ---ข. พึงรู้จักมิตรแท้ 4 ประเภท ---ค. มิตรต่อมิตร พึงสงเคราะห์อนุเคราะห์กัน ตามหลักปฏิบัติในทิศ 6 ข้อว่าด้วยทิศเบื้องซ้าย --16. คนงาน-นายงาน (ลูกจ้าง-นายจ้าง) ---ก. นายจ้างพึงบำรุงคนรับใช้และคนงาน ---ข. คนรับใช้และคนงาน อนุเคราะห์นาย -หมวดสี่ คนกับมรรคา --17. คนผู้สั่งสอนหรือให้การศึกษา (ครู อาจารย์ หรือผู้แสดงธรรม) ---ก. ประกอบด้วยองค์คุณของกัลยาณมิตรธรรม 7 ประการ ---ข. ตั้งตนอยู่ในธรรมของผู้แสดงธรรม ที่เรียกว่า ธรรมเทศกธรรม 5 ประการ ---ค. ปฏิบัติต่อศิษย์ โดยอนุเคราะห์ตามหลักปฏิบัติในทิศ 6 ข้อว่าด้วยทิศเบื้องขวา --18. คนผู้เล่าเรียนศึกษา (นักเรียน นักศึกษา นักค้นคว้า) ---ก. รู้จักองค์ประกอบที่เป็นบุพภาคของการศึกษาเรียกว่า ปัจจัยแห่งสัมมาทิฏฐิ 2 ประการ ---ข. หลักการสร้างความเจริญงอกงามแห่งปัญญา 4 ประการ ---ค. รู้จักองค์คุณของพหูสูต 5 ประการ ---ง. พึงปฏิบัติต่ออาจารย์ ตามหลักปฏิบัติในทิศ 6 ข้อว่าด้วยทิศเบื้องขวา --19. คนที่ใกล้ชิดศาสนา (อุบาสก อุบาสิกา) ---ก. ปฏิบัติต่อพระสงฆ์ ตามหลักปฏิบัติในทิศ 6 ข้อว่าด้วยทิศเบื้องบน ---ข. ทำบุญคือความดีด้วยวิธีการต่าง ๆ ที่เรียกว่า บุญกิริยาวัตถุ ---ค. บุญกิริยาวัตถุ 10 ---ง. อุบาสกธรรม 7 ประการ ---จ. อุบาสกธรรม 5 ประการ --20. คนที่สืบต่อศาสนา (พระภิกษุสงฆ์) ---ก. พระสงฆ์อนุเคราะห์คฤหัสถ์ ตามหลักปฏิบัติในทิศ 6 ข้อว่าด้วย ทิศเบื้องบน ---ข. พิจารณาเตือนใจตนเองอยู่เสมอ ตามหลักปัพพชิตอภิณหปัจจเวกขณ์ หรือธรรมที่บรรพชิตควรพิจารณาเนือง ๆ 10 ประการ --21. คนถึงธรรม (ผู้หมดกิเลส) ปกหลัง