Fiscal Regressivity and Allocative Inefficiency: The Economic Cost of Thailand’s 2024 Wine Tax Reform
| dc.contributor.author | Luksamee-Arunothai, Mana | |
| dc.contributor.author | Chanagul, Chittawan | |
| dc.contributor.author | Senbut, Phubet | |
| dc.date.accessioned | 2026-06-04T04:18:29Z | |
| dc.date.available | 2026-06-04T04:18:29Z | |
| dc.date.issued | 2026-02 | |
| dc.description.abstract | บทนำและความเป็นมา เมื่อวันที่ 23 กุมภาพันธ์ 2567 รัฐบาลไทยได้บังคับใช้มาตรการปฏิรูปภาษีสรรพสามิตและภาษีนำเข้าสำหรับไวน์อย่างครอบคลุม โดยมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจการท่องเที่ยวและภาคบริการ สาระสำคัญของการปฏิรูปประกอบด้วยการลดอัตราภาษีสรรพสามิตแบบ ad valorem จากร้อยละ 10 เหลือร้อยละ 5 สำหรับไวน์ระดับพรีเมียม ควบคู่กับการยกเลิกภาษีนำเข้าโดยสมบูรณ์ ซึ่งการประมาณการอย่างเป็นทางการของรัฐบาลระบุว่า การเปิดเสรีครั้งนี้จะส่งผลให้รายได้ภาษีของรัฐสูญเสียไปประมาณ 579 ล้านบาทต่อปี อย่างไรก็ตาม นโยบายดังกล่าวถูกดำเนินการในบริบทที่ประเทศไทยกำลังเผชิญกับภาระโรคไม่ติดต่อเรื้อรังที่ทวีความรุนแรงขึ้นอย่างต่อเนื่อง ระหว่างปี 2550 ถึง 2567 อัตราการรับผู้ป่วยในด้วยโรคความดันโลหิตสูงเพิ่มขึ้นจาก 1,025.4 เป็น 3,205.4 ต่อประชากร 100,000 คน นับเป็นการเพิ่มขึ้นถึง 3.1 เท่าในระยะเวลาไม่ถึงสองทศวรรษ ขณะที่อัตราการรับผู้ป่วยด้วยโรคหลอดเลือดสมองก็เพิ่มขึ้นเกือบสามเท่า จาก 255.8 เป็น 743.1 ต่อประชากร 100,000 คนในช่วงเวลาเดียวกัน ความย้อนแย้งระหว่างนโยบายการคลังที่มุ่งลดภาระภาษีบนสินค้าแอลกอฮอล์กับสถานการณ์สาธารณสุขที่บ่งชี้ถึงความเปราะบางของประชากรต่อปัจจัยเสี่ยงด้านการเผาผลาญ จึงเป็นแรงผลักดันหลักที่นำไปสู่การประเมินผลกระทบทางเศรษฐกิจของนโยบายดังกล่าวอย่างเป็นระบบ ระเบียบวิธีวิจัย การศึกษาครั้งนี้ใช้การออกแบบกึ่งการทดลอง (Quasi-Experimental Design) ด้วยวิธีการสุ่มตัวอย่างแบบกลุ่มชั้นภูมิหลายขั้นตอน เพื่อให้ได้ตัวแทนระดับประเทศ ประชากรที่ศึกษาคือพลเมืองไทยอายุ 20 ปีขึ้นไป ใน 5 ภูมิภาค ได้แก่ กรุงเทพมหานครและปริมณฑล ภาคกลาง ภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และภาคใต้ ซึ่งการวิเคราะห์เชิงสาเหตุใช้ตัวประมาณการแบบ Doubly Robust Difference-in-Differences (DR-DiD) ผลการวิจัยและการประเมินผลกระทบทางเศรษฐกิจ ผลการวิเคราะห์เชิงสาเหตุด้วยตัวประมาณการ DR-DiD เผยให้เห็นความแตกต่างอย่างสิ้นเชิงระหว่างกลุ่มรายได้ซึ่งขัดแย้งกับสมมติฐานพื้นฐานที่ว่าการลดภาษีจะกระตุ้นอุปสงค์ในตลาดโดยรวม สำหรับประชากรส่วนใหญ่ของประเทศ ได้แก่ กลุ่มรายได้ระดับที่ 1 ถึง 4 ซึ่งมีรายได้ต่ำกว่า 100,000 บาทต่อเดือน ผลการวิจัยไม่พบการเปลี่ยนแปลงที่มีนัยสำคัญทางสถิติในด้านค่าใช้จ่าย ความถี่ หรือปริมาณการบริโภคไวน์แต่อย่างใด ข้อค้นพบนี้บ่งชี้ว่าแม้จะมีการปรับลดราคาลงจากมาตรการทางภาษี ไวน์ยังคงเป็นสินค้าที่อยู่นอกเหนือเพดานความสามารถในการซื้อของผู้บริโภคกลุ่มรายได้ต่ำถึงปานกลาง กล่าวได้ว่านโยบายนี้ล้มเหลวในการขยายฐานตลาดไปสู่ผู้บริโภคใหม่อย่างสิ้นเชิง ภาพที่แตกต่างออกไปอย่างสุดขั้วปรากฏในกลุ่มรายได้สูงสุด โดยผู้บริโภคระดับที่ 5 ที่มีรายได้เกินกว่า 100,000 บาทต่อเดือน แสดงการตอบสนองต่อนโยบายอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติในทุกมิติ ค่าใช้จ่ายด้านไวน์เพิ่มขึ้น 1,613.64 บาทต่อเดือน ความถี่ในการบริโภคเพิ่มขึ้น 2.32 ครั้งต่อเดือน และปริมาณการบริโภคเพิ่มขึ้น 1,516.48 มิลลิลิตรต่อเดือน ซึ่งเทียบเท่ากับการรับเอทานอลบริสุทธิ์เพิ่มขึ้นประมาณ 150 กรัมต่อเดือน ที่น่ากังวลยิ่งกว่านั้น การวิเคราะห์ไม่พบการลดลงของการบริโภคเบียร์หรือสุราในกลุ่มเดียวกันนี้แต่อย่างใด หมายความว่าผู้บริโภคกลุ่มนี้ไม่ได้หันมาดื่มไวน์แทน แต่กลับเพิ่มไวน์เข้าไปในรูปแบบการบริโภคที่มีอยู่เดิม นักวิจัยเรียกปรากฏการณ์นี้ว่า “Additive Premiumization” ซึ่งส่งผลให้เกิดการสะสมสุทธิของเอทานอลในร่างกายโดยไม่มีกลไกชดเชย ผลกระทบดังกล่าวก่อให้เกิดต้นทุนทางเศรษฐกิจที่สูงเกินสัดส่วนอย่างมาก เนื่องจากโครงสร้างต้นทุนของแอลกอฮอล์ในประเทศไทยประกอบด้วยการสูญเสียผลิตภาพถึงร้อยละ 96.32 ภาระทางเศรษฐกิจจึงทวีคูณตามระดับรายได้ของผู้บริโภคที่ได้รับผลกระทบ เมื่อนำอัตราการเพิ่มขึ้นของการบริโภคที่ร้อยละ 28.51 ไปประมวลผลร่วมกับตัวคูณรายได้ของกลุ่ม Tier 5 ต้นทุนทางสังคมส่วนเพิ่มรวมอยู่ที่ประมาณ 12,072.80 ล้านบาทต่อปี และเมื่อรวมกับรายได้ภาษีที่รัฐสูญเสียไป 579 ล้านบาท ส่งผลให้ต้นทุนทางเศรษฐกิจสุทธิรวมอยู่ที่ประมาณ 12,651.80 ล้านบาทต่อปี ความไม่สมดุลนี้สะท้อนผ่านอัตราส่วนที่เปิดเผยได้อย่างชัดเจน กล่าวคือสำหรับทุก 1 บาทของการลดหย่อนภาษีที่รัฐมอบให้แก่กลุ่มผู้มีรายได้สูง เศรษฐกิจไทยต้องแบกรับต้นทุนในรูปของการสูญเสียผลิตภาพและการขาดดุลทางการคลังสูงถึง 21.85 บาท สะท้อนให้เห็นว่านโยบายดังกล่าวไม่ได้เป็นเพียงการกระจายรายได้ที่ไม่เป็นธรรม หากแต่ยังเป็นการจัดสรรทรัพยากรที่ขาดประสิทธิภาพอย่างรุนแรงในเชิงเศรษฐศาสตร์สาธารณะ ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย: การเปลี่ยนผ่านสู่ระบบภาษีเชิงปริมาตร ผลการศึกษาชี้ให้เห็นอย่างชัดเจนว่าระบบภาษีสรรพสามิตแบบ ad valorem ที่ใช้อยู่ในปัจจุบันมีข้อบกพร่องเชิงโครงสร้างที่ไม่อาจแก้ไขได้ด้วยการปรับอัตราเพียงอย่างเดียว คณะผู้วิจัยจึงเสนอแนะแนวทางการปฏิรูปเชิงระบบดังต่อไปนี้ - เปลี่ยนผ่านสู่ระบบภาษีเชิงปริมาตร (Volumetric Taxation) โดยกำหนดให้ภาระภาษีคำนวณจากปริมาณเอทานอลบริสุทธิ์ในหน่วยกรัมที่บรรจุอยู่ในผลิตภัณฑ์เป็นหลัก โดยไม่คำนึงถึงประเภทเครื่องดื่มหรือมูลค่าเชิงพาณิชย์ แนวทางนี้จะสร้างความสัมพันธ์โดยตรงและวัดผลได้ระหว่างภาระภาษีกับอันตรายทางชีววิทยาที่เกิดจากการบริโภค อันสอดคล้องกับหลักการภาษีแบบ Pigouvian ที่มุ่งให้ต้นทุนภายนอกถูกนำมาคิดรวมไว้ในราคาสินค้าอย่างเหมาะสม - ยกเลิกความได้เปรียบด้านราคาของเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ความเข้มข้นสูง ภายใต้ระบบภาษีเชิงปริมาตร ภาระภาษีของเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ทุกประเภทจะถูกจัดลำดับใหม่ตามปริมาณเอทานอลที่แท้จริง โดยไม่คำนึงถึงประเภท ราคา หรือภาพลักษณ์ของผลิตภัณฑ์ หลักการนี้จะทำให้เครื่องดื่มที่มีความเข้มข้นของแอลกอฮอล์สูงกว่าต้องแบกรับภาระภาษีสูงกว่าตามสัดส่วน อันเป็นการสะท้อนความเสี่ยงทางชีววิทยาที่แท้จริงของผลิตภัณฑ์แต่ละชนิด และปิดช่องว่างที่ระบบ ad valorem ในปัจจุบันเปิดให้เครื่องดื่มแอลกอฮอล์สูงสามารถสะสมภาระเอทานอลในราคาที่ต่ำกว่าต้นทุนทางสังคมที่แท้จริง - นำระบบราคาขั้นต่ำต่อหน่วย (Minimum Unit Pricing: MUP) มาบังคับใช้ควบคู่กัน กลไกนี้ได้รับการพิสูจน์แล้วว่ามีประสิทธิภาพในการลดปริมาณการซื้อเอทานอลโดยรวม โดยเฉพาะในกลุ่มผู้บริโภคที่อ่อนไหวต่อราคา ขณะเดียวกันยังยับยั้งพฤติกรรมการยกระดับการบริโภค (Premiumization) ที่ตรวจพบในกลุ่มรายได้สูงในการศึกษาครั้งนี้ได้อย่างตรงจุด เนื่องจาก MUP ทำหน้าที่เป็นราคาขั้นต่ำต่อหน่วยเอทานอล กำหนดให้ผลิตภัณฑ์แอลกอฮอล์ทุกชนิดไม่สามารถจำหน่ายในราคาต่ำกว่าระดับที่กำหนดได้ จึงป้องกันไม่ให้เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ความเข้มข้นสูงถูกวางจำหน่ายในราคาที่ต่ำกว่าระดับที่สะท้อนต้นทุนทางเศรษฐกิจและสังคม - บูรณาการเครื่องมือทางภาษีทั้งสองระบบเข้าสู่โครงสร้างกฎหมายสรรพสามิตของไทย การบูรณาการเครื่องมือเหล่านี้เข้าสู่ระบบภาษีของไทยสามารถแก้ไขความไม่สอดคล้องระหว่างนโยบายการคลังและเป้าหมายด้านสาธารณสุขเพื่อให้มั่นใจว่าต้นทุนของแอลกอฮอล์สะท้อนภาระทางชีววิทยาที่แท้จริง ไม่ใช่มูลค่าเชิงพาณิชย์หรือสถานะทางสังคมของผลิตภัณฑ์ | |
| dc.format.extent | 22 | |
| dc.format.mimetype | application/pdf | |
| dc.identifier.uri | https://hdl.handle.net/20.500.14156/2010695 | |
| dc.language.iso | eng | |
| dc.publisher | Parliamentary Budget Office, The Secretariat of the House of Representatives | |
| dc.publisher.place | Bangkok | |
| dc.rights | สามารถนําไปเผยแพร่ได้ภายใต้ สัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์แบบ แสดงที่มา-ไม่ใช้เพื่อการค้า-ไม่ดัดแปลง 4.0 (CC BY-NC-ND 4.0) | |
| dc.rights.holder | สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร | |
| dc.rights.holder | มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ | |
| dc.title | Fiscal Regressivity and Allocative Inefficiency: The Economic Cost of Thailand’s 2024 Wine Tax Reform | |
| dc.title.alternative | การประเมินต้นทุนทางเศรษฐกิจของมาตรการลดภาษีไวน์ | |
| dc.type | Text | |
| dcterms.accessRights | Open access | |
| mods.genre | บทความวิชาการ | |
| mods.url | https://doi.org/10.3390/economies14020056 | |
| nalt.date.issuedBE | 2569-02 | |
| oaire.citation.title | The Economies |
