การบริหารจัดการน้ำ: กรณีศึกษาการบริหารจัดการน้ำของลุ่มน้ำยมในพื้นที่จังหวัดสุโขทัย
| dc.contributor.author | พรรณทิภา นิลโสภณ | |
| dc.contributor.author | สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร สำนักวิชาการ กลุ่มงานบริการวิชาการ 2 | |
| dc.date.accessioned | 2025-12-17T06:00:31Z | |
| dc.date.available | 2025-12-17T06:00:31Z | |
| dc.date.issued | 2025-12 | |
| dc.description.abstract | บทคัดย่อ เอกสารวิชาการเรื่อง "การบริหารจัดการน้ำ: กรณีศึกษาการบริหารจัดการน้ำของลุ่มน้ำยมในพื้นที่จังหวัดสุโขทัย" มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพปัญหาและบริบทของการบริหารจัดการน้ำของลุ่มน้ำยมในพื้นที่จังหวัดสุโขทัย และเพื่อเสนอแนวทางการบริหารจัดการน้ำที่มีประสิทธิภาพและยั่งยืนสำหรับลุ่มน้ำยมในพื้นที่จังหวัดสุโขทัย จากการศึกษาพบว่า แม่น้ำยมเป็นแม่น้ำสายหลักที่ไหลผ่านจังหวัดสุโขทัย แต่การบริหารจัดการน้ำยังไม่มีประสิทธิภาพเพียงพอในการป้องกันและแก้ไขปัญหาทั้งน้ำท่วมและน้ำแล้งได้อย่างยั่งยืน สาเหตุหลักที่ทำให้เกิดปัญหาน้ำท่วม ได้แก่ ลักษณะภูมิประเทศของลุ่มน้ำตอนบนที่มีความลาดชันสูง ทำให้เกิดน้ำไหลหลากเข้าสู่จังหวัดสุโขทัยอย่างรวดเร็ว ขณะที่ลุ่มน้ำตอนกลางและตอนล่างมีสภาพลำน้ำที่แคบ รวมทั้งไม่มีแหล่งกักเก็บน้ำขนาดใหญ่ในพื้นที่ตอนบน ส่งผลให้พื้นที่เศรษฐกิจและพื้นที่การเกษตรเสียหายทุกปี มูลค่าความเสียหายไม่ต่ำกว่า 100 ล้านบาทต่อปี ส่วนในช่วงฤดูแล้งลุ่มน้ำยมขาดแคลนแหล่งน้ำต้นทุน ทำให้ ไม่สามารถกักเก็บน้ำไว้ใช้อุปโภคบริโภคและเกษตรกรรมได้เพียงพอ ส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตของประชาชนในจังหวัดสุโขทัย แม้ว่ารัฐบาลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจะมีการจัดทำแผนแม่บทการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ 20 ปี และมีโครงสร้างองค์กรบริหารจัดการน้ำตามพระราชบัญญัติทรัพยากรน้ำ พ.ศ. 2561 แต่การบริหารจัดการน้ำสำหรับลุ่มน้ำยมโดยเฉพาะในจังหวัดสุโขทัย ยังไม่สามารถแก้ไขปัญหาได้อย่างมีประสิทธิภาพอย่างแท้จริง จากผลการศึกษา ผู้ศึกษาได้นำเสนอการบริหารจัดการน้ำสำหรับลุ่มน้ำยมในจังหวัดสุโขทัยให้มีประสิทธิภาพ ดังนี้ 1) การพัฒนาแหล่งกักเก็บน้ำต้นทุนอย่างเป็นระบบ โดยการผลักดันการก่อสร้างแหล่ง กักเก็บน้ำในพื้นที่ต้นน้ำของลุ่มน้ำยม 2) การก่อสร้างอาคารบังคับน้ำในลำน้ำยมที่มีลักษณะเป็นประตูน้ำ ขนาดเล็กช่วยบริหารจัดการแก้ไขปัญหาน้ำท่วม น้ำแล้ง 3) การบริหารจัดการน้ำแบบมีส่วนร่วม โดยการส่งเสริมการจัดตั้ง “องค์กรผู้ใช้น้ำ” ในระดับพื้นที่เพื่อให้ชุมชนท้องถิ่นมีบทบาทในการตัดสินใจ วางแผน และจัดการทรัพยากรน้ำร่วมกับหน่วยงานภาครัฐ 4) การนำเทคโนโลยีสมัยใหม่มาใช้ในการบริหารจัดการน้ำและมีการบูรณาการข้อมูลกันระหว่างหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการบริหารจัดการน้ำทั้งหมด 5) การบูรณาการแผนงานระหว่างหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการบริหารจัดการน้ำเข้าด้วยกันเพื่อให้การบริหารจัดการน้ำมีเอกภาพ และลดการทำงานที่ซ้ำซ้อน 6) การศึกษานวัตกรรมจากต่างประเทศและนำบทเรียนจากต่างประเทศมาปรับใช้ 7) การปรับปรุงกฎหมายและระเบียบที่เกี่ยวข้องให้ทันสมัยและเอื้อต่อการดำเนินการในระดับพื้นที่ 8) การส่งเสริมให้มีการปลูกป่าเพิ่มพื้นที่ป่าต้นน้ำของแม่น้ำยม และ 9) การสร้างจิตสำนึกและพฤติกรรมการใช้น้ำอย่างรู้คุณค่า ทั้งนี้ มีประเด็นที่น่าสนใจว่ากรณีศึกษาจากต่างประเทศมีการพัฒนาเทคโนโลยี นวัตกรรม และมาตรการเชิงโครงสร้าง โดยมีการกำหนดโครงสร้างการบริหารจัดการน้ำที่มีความเหมาะสมกับสภาพพื้นที่ของตน รวมทั้งการใช้เครื่องมือทางเศรษฐศาสตร์ เช่น การให้คุณค่าทางเศรษฐกิจกับน้ำและการเก็บค่าน้ำตามหลักความเป็นธรรม รวมถึงการสร้างระบบข้อมูลและฐานข้อมูลน้ำอย่างเป็นระบบ เพื่อประกอบการวางแผนและตัดสินใจ ในการบริหารจัดการน้ำ ผู้ศึกษามีความเห็นว่า หากนำมาประยุกต์ใช้จะเป็นกลไกสำคัญที่สามารถสร้างการบริหารจัดการน้ำสำหรับลุ่มน้ำยมในจังหวัดสุโขทัยให้มีประสิทธิภาพและยั่งยืนต่อไป | |
| dc.description.tableofcontents | ปกหน้า บทคัดย่อ สารบัญ บทที่ 1 บทนำ 1.1 ความเป็นมาและความสำคัญของปัญหา 1.2วัตถุประสงค์ของการศึกษา 1.3 ขอบเขตของการศึกษา 1.4 สมมติฐาน 1.5 ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ 1.6 นิยามศัพท์ บทที่ 2 แนวคิด กฎหมาย และมาตรการที่เกี่ยวข้อง 2.1 แนวคิดเกี่ยวกับการบริหารจัดการน้ำ 2.2 แนวทางการแก้ไขปัญหาน้ำท่วมและน้ำแล้งในต่างประเทศ 2.3 กฎหมาย และมาตรการที่เกี่ยวข้อง 2.4 งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง บทที่ 3 สภาพปัญหา ผลกระทบ กรณีศึกษาเปรียบเทียบ 3.1 สภาพปัญหาการเกิดน้ำท่วมในจังหวัดสุโขทัย 3.2 สภาพปัญหาการเกิดน้ำแล้งในจังหวัดสุโขทัย 3.3 ผลกระทบที่เกิดขึ้นของลุ่มน้ำยมในพื้นที่จังหวัดสุโขทัย 3.4 กรณีศึกษาเปรียบเทียบการบริหารจัดการลุ่มน้ำโขงในสาธารณรัฐประชาชนจีนกับลุ่มน้ำยมในประเทศไทย บทที่ 4 ผลการศึกษา 4.1 การบริหารจัดการแก้ไขปัญหาน้ำท่วมของลุ่มน้ำยมในพื้นที่จังหวัดสุโขทัย 4.2 การบริหารจัดการแก้ไขปัญหาน้ำแล้งของลุ่มน้ำยมในพื้นที่จังหวัดสุโขทัย 4.3 การวิเคราะห์การบริหารจัดการน้ำ 4.4 การวิเคราะห์การบริหารจัดการน้ำลุ่มน้ำยมในจังหวัดสุโขทัยกับต่างประเทศ บทที่ 5 บทสรุป และข้อเสนอแนะ 5.1 บทสรุป 5.2 ข้อเสนอแนะ บรรณานุกรม สารบัญตาราง ตารางที่ 1 แสดงขนาดพื้นที่ของจังหวัดในลุ่มน้ำยม ตารางที่ 2 แสดงพื้นที่แล้งซ้ำซากรายตำบล จังหวัดสุโขทัย ตารางที่ 3 เปรียบเทียบลุ่มน้ำโขงในสาธารณรัฐประชาชนจีนกับลุ่มน้ำยมในประเทศไทย ตารางที่ 4 แสดงพื้นที่เสี่ยงภัยแล้งในพื้นที่จังหวัดสุโขทัย พ.ศ. 2568 ตารางที่ 5 แสดงพื้นที่เสี่ยงขาดแคลนน้ำเพื่อการเกษตร พ.ศ. 2568 ตารางที่ 6 สรุปข้อมูลแม่น้ำ/ห้วย/ลำธาร/คลองในจังหวัดสุโขทัย พ.ศ. 2568 ตารางที่ 7 สรุปข้อมูลหนอง/บึงในจังหวัดสุโขทัย พ.ศ. 2568 ตารางที่ 8 สรุปข้อมูลอ่างเก็บน้ำ/แก้มลิง สระเก็บน้ำขนาดเล็กในจังหวัดสุโขทัย พ.ศ. 2568 สารบัญภาพ ภาพที่ 1 ตำแหน่งก่อสร้างโครงการ Delta Works 13 ตำแหน่ง ภาพที่ 2 สรุปการระบายน้ำของอุโมงค์ยักษ์คัสสึคาเบะ (Metropolitan Area Outer Underground Discharge Channel) ภาพที่ 3 การหาแหล่งน้ำของประเทศอิสราเอล ภาพที่ 4 GENNY เครื่องแปลงอากาศเป็นน้ำที่มีขนาดเล็กสำหรับใช้ในสำนักงานและครัวเรือน ภาพที่ 5 กระบวนการนำน้ำกลับมาใช้ใหม่ (NEWater) ภาพที่ 6 มาตรการรับมือฤดูฝน ปี 2568 จำนวน 9 มาตรการ ภาพที่ 7 ปริมาณน้ำฝนของจังหวัดสุโขทัย พ.ศ. 2558 ถึง พ.ศ. 2567 ภาพที่ 8 แผนที่แสดงพื้นที่น้ำท่วมซ้ำซากจังหวัดสุโขทัย ภาพที่ 9 แผนที่เขื่อนบนแม่น้ำโขง ภาพที่ 10 แผนที่การแบ่งขอบเขตลุ่มน้ำในพื้นที่ลุ่มน้ำยม ภาพที่ 11 โครงการบางระกำโมเดล ภาพที่ 12 ภาพถ่ายน้ำท่วมพื้นที่จังหวัดสุโขทัยจากดาวเทียม THEOS-1 ภาพที่ 13 ภาพถ่ายน้ำท่วมพื้นที่จังหวัดสุโขทัยจากดาวเทียม THEOS-2 ภาพที่ 14 ภาพถ่ายพื้นที่น้ำท่วมบริเวณทุ่งรับน้ำบางระกำจากดาวเทียม THEOS-1 ภาพที่ 15 แผนที่แสดงสถานีเฝ้าระวังและเตือนภัยแม่น้ำยม ตอนบน ภาพที่ 16 แผนที่แสดงสถานีเฝ้าระวังและเตือนภัยแม่น้ำยม ตอนล่าง ภาพที่ 17 โครงข่ายระบบระบายน้ำตามธรรมชาติของลุ่มน้ำยม ปกหลัง | |
| dc.format.extent | 116 | |
| dc.format.mimetype | application/pdf | |
| dc.identifier.uri | https://hdl.handle.net/20.500.14156/2009189 | |
| dc.language.iso | tha | |
| dc.publisher | สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร | |
| dc.publisher.place | กรุงเทพฯ | |
| dc.relation.uri | https://hdl.handle.net/20.500.14156/2009184 | |
| dc.rights | สามารถนําไปเผยแพร่ได้ภายใต้ สัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์แบบ แสดงที่มา-ไม่ใช้เพื่อการค้า-ไม่ดัดแปลง 4.0 (CC BY-NC-ND 4.0) | |
| dc.rights.holder | สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร | |
| dc.subject | การบริหารจัดการน้ำของลุ่มน้ำยม | |
| dc.subject | จังหวัดสุโขทัย | |
| dc.subject | ลุ่มน้ำยม | |
| dc.subject | การบริหารจัดการน้ำที่มีประสิทธิภาพ | |
| dc.subject | การบริหารจัดการน้ำที่ยั่งยืน | |
| dc.subject | ลุ่มน้ำที่มีความลาดชันสูง | |
| dc.subject | การเกิดน้ำหลาก | |
| dc.subject | พื้นที่เศรษฐกิจเสียหาย | |
| dc.subject | พื้นที่การเกษตรเสียหาย | |
| dc.subject | การขาดแคลนแหล่งน้ำต้นทุน | |
| dc.subject | คุณภาพชีวิตของชาวสุโขทัย | |
| dc.title | การบริหารจัดการน้ำ: กรณีศึกษาการบริหารจัดการน้ำของลุ่มน้ำยมในพื้นที่จังหวัดสุโขทัย | |
| dc.type | Text | |
| dcterms.accessRights | Open access | |
| mods.genre | หนังสือ | |
| nalt.date.issuedBE | 2568-12 |
